Steun ons en help Nederland vooruit

woensdag 29 juni 2016

De praktische levenslessen van Marja van Bijsterveldt

Marja van Bijsterveldt

Op één van de eerste zonnige lentedagen van het jaar fietst Marja van Bijsterveldt-Vliegenthart van Schipluiden naar Den Haag om een groep Routers op het D66 Landelijk Bureau te inspireren met haar politieke drijfveren, ervaringen en enthousiasme. Vooral haar aanstekelijke enthousiasme.

Haar vader zei altijd “wees maar enthousiast, dan komt het vanzelf goed” en Van Bijsterveldt vertelt ons dat dit haar levensmotto werd. In haar tijd als verpleegkundige ging ze bij het CDJA (“een warme club, een ontmoeting”), waarna haar ster al snel rees naar het landelijk bestuur. De dominee kwam bij haar langs toen ze in Almere ging wonen. Hij had 2 jobs voor haar: ouderling in de kerk of lid van de gemeenteraad voor het CDA. Het werd de gemeenteraad. En voor ze het wist was ze wethouder. “Ik zat opeens in het college. Ik wist eigenlijk niet precies waar het over ging. Een paar dagen voor ik aantrad dacht ik: waar is hier de nooduitgang? Er was geen nooduitgang. Ik was gewoon begonnen.”

Ze verdiepte zich snel in haar portefeuille en bleek talent te hebben voor politiek. Toen diende zich een eerste politieke crisis aan. Dit is waar Van Bijsterveldt ons haar eerste les nadrukkelijk meegeeft: Denk altijd goed na welke route je inslaat. “Vaak in de hectiek gun je jezelf te weinig tijd om na te denken over wat je ergens echt van vindt en waar je voor gaat kiezen. Als je denkt ‘ik zit op het verkeerde pad’ dan kun je vaak al niet meer terug.” Ze vertelt dat de burgemeester werd getackeld met wat later een zorgvuldig neergelegde bananenschil bleek, een formaliteit, door haar collega-wethouders. Zij distantieerde zich van hen en steunde de burgemeester ondanks de tegenwind, met haar aftreden als gevolg. “Ik heb naderhand mensen gesproken die er spijt van hadden dat ze te snel waren meegegaan met de wind.” Een jaar later wordt Van Bijsterveldt zelf voor acht jaar burgemeester in Schipluiden.

In 2007 wordt zij staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en vervolgens minister van dat departement. Het niveau van discipline en energie die haar in deze tijd vooruit drijven is indrukwekkend. Ze omschrijft haar dagen van destijds. Om zes uur opstaan, sporten, opgehaald worden door de chauffeur, om half 10 ’s avonds weer thuis, en dan de tas, waar ze van hield, die ze doorlas tot half 1 ‘s nachts. “Talent en intellectualiteit is mooi, maar discipline is misschien nog wel belangrijker. Je moet discipline hebben om het werk wat je moet doen beet te pakken.”

Ze vertelt hoe het is, het managen van zo’n ministerie, en ze vertelt hoe bewindslieden de cultuur bepalen. Ze kwam aan op een ministerie dat enigszins gespleten was achtergelaten door gedoe tussen de bewindslieden  Ook onder ambtenaren was daardoor de samenwerking zoek. Een paar maanden nadat zij, Plasterk en Dijksma het roer overnamen werkten de afdelingen weer gewoon samen. Er was een hecht team gevormd op bestuurlijk niveau en dat had zijn weerslag naar beneden. “Bij ons was er een goede sfeer en als er wat was dan kwam het op tafel.” Verder is het team van ambtenaren om je heen erg belangrijk. Daarbij moet je soms selectief zijn. Ze vertelt dat als ambtenaren slechte stukken produceerden op een gegeven moment de maat vol was. “Dan moet je tegen de directeur of DG zeggen: leuke meid of jongen, maar die wil ik niet meer aan tafel. Op een gegeven moment heb je een groep mensen om je heen op zo’n ministerie met wie je kan lezen en schrijven, en dan gaat het goed.” Politieke sensitiviteit van je team is belangrijk, en dat heb je of dat heb je niet.

JP Marja van Bijsterveldt

Routers op het Landelijk Bureau van D66 na afloop van het gesprek met Marja van Bijsterveldt

Is het ook wel eens mis gegaan? Dat ze moest beslissen over een te nemen route en het verkeerde pad insloeg? Ja. Het in zee gaan met de PVV in een gedoogconstructie werd een flinke klap voor de partij die hier zeer schoorvoetend mee instemde.  “Het heeft veel kapot gemaakt. In dat opzicht hadden we het, achteraf gezien, beter niet kunnen doen. Ze benadrukt hier: “je gevoel is toch wel het belangrijkst. Intuïtief weet je eigenlijk wel wat goed is en wat niet goed is.”

Hoeveel ze de waarde van het eigen oordeel benadrukt, wat opvalt zijn ook de credits die ze toedeelt aan mensen, waaronder hen die haar op weg hebben geholpen op haar politieke pad. Haar overleden vader die haar inspireerde met zijn geest en naklinkend advies, de dominee die haar adviseerde bij de gemeenteraad te gaan, haar man die haar ‘s-nachts op de bank hielp politiek roerige tijden te relativeren, haar gezin en het dorp die haar sterke basis vormen, haar collega’s op het ministerie, zelfs denkers als Augustinus en Kierkegaard. Ze zegt meerdere malen hoe leuk ze mensen vindt. Er zijn zelfs woorden van waardering voor Wilders. “Het is nooit helemaal zwart/wit. Mensen hebben verschillende kanten. Als je zo’n passie hebt dat je continue bewaakt moet rondlopen, daar kan je in zekere zin ook respect voor hebben.  Alhoewel ik volstrekt zijn denkbeelden niet deel…”

Welke lessen wil ze ons nog meer meegeven? De liefhebber van lezen, van ‘inhoud’ en van ‘de tas’ drukt ons op het hart dat kennis macht is. Als je kennis hebt dan ben je in charge en bepaal je vaak de besluitvorming. Verder onderstreept ze het belang van doelen stellen en bereid zijn er voor te vechten. Zonder strijd geen overwinning en zonder risico geen winst. Hierbij heeft discipline, volharding en haar calvinistische werkethos haar geholpen: “Ik heb gemerkt dat als je echt tot het gaatje gaat, dan haal je 90% van je doelen gewoon binnen. Je kan vaak meer dan dat je denkt, mits je maar gewoon volhoudt.” En daarbij heb je lef nodig. Als je iedereen altijd wilt gerieven, dan wordt het nooit wat, zegt ze. “No guts, no glory.” Tegelijkertijd is het van belang altijd koffie of een borrel te blijven drinken en goede vrienden te blijven voor zover mogelijk. “Als je dat doet, word je veel gegund. Die gun-factor is het toverwoord in de politiek.” En tot slot, ondanks haar werkethos: “Relativeer jezelf. Loslaten is krijgen.”

Ze bevindt zich even in wat rustiger vaarwater. En dat is wel lekker, zegt ze, for the time being. Na het gesprek, aan het eind van een lange dag, lopen de Routers het D66 Landelijk Bureau energieker uit dan in. Marja van Bijsterveldt stapt op haar fiets, terug naar Schipluiden via Delft. Twee weken later vernemen wij dat ze daar als burgemeester is voorgedragen. Met haar karakteristieke enthousiasme twittert ze: “Ontzettend blij en trots dat de gemeenteraad van Delft mij voordraagt als nieuwe burgemeester van deze prachtige stad, wat een voorrecht!”