Steun ons en help Nederland vooruit

maandag 6 november 2017

Oorzaak en gevolg – veiligheid en privacy

Begin 1991 valt een coalitie met voornamelijk troepen uit de VS, het door Irak bezette Koeweit binnen. Zij zullen wel even orde op zaken stellen in Koeweit waar het regime van Saddam Hussein het jaar daarvoor is binnengevallen. Voor zowel de coalitie als de betrokken lokale landen ging dit voornamelijk over de beschikbaarheid van oliebronnen. Dit ingrijpen zal grote consequenties hebben voor de manier waarop wij nu, bijna 30 jaar later, leven.

Op 7 oktober spraken we met Route66 over Privacy, de sleepwet, het observeren van burgers, veiligheid. Het deed me denken aan een bijeenkomst in Boulder, Colorado (USA) waar ik ongeveer 1,5 jaar geleden bij was. Edward Snowden skypete live – en voor het eerst – vanuit Moskou met een universiteit in de VS. De zaal was zeker niet gevuld met alleen maar medestanders van hem. Hij hamerde sterk op het feit dat recht op privacy vergelijkbaar is met het recht op veiligheid. Dat het een mensenrecht is. En dat er na 9/11 veel wetten zijn aangenomen, die de overheid erg veel mogelijkheden geeft om inbreuk te maken op die privacy. Is dat het wel waard? Is het wel logisch dat er privacy wordt ingeleverd voor extra (schijn?)veiligheid? En staan die zaken altijd wel tegenover elkaar?

Ik weet niet of privacy een universeel vaststaand principe is. In verschillende landen, hebben verschillende mensen een andere perceptie daarbij. En ook in Nederland hoef je waarschijnlijk maar 10 jaar (voor de introductie van de iPhone) terug te gaan om bij mensen een ander gevoel van privacy te ontdekken, laat staan dat je een eeuw of verder terug gaat in de tijd. Ondanks dat privacy een veranderende definitie kent, en steeds een ander gevoel oproept, het is en blijft een mensenrecht verankerd in de wetten van vele landen (>150) en instituten.

Toen ik in de VS woonde, merkte ik dat er te pas en te onpas gebruik werd gemaakt van de mogelijkheid om iets tot “terrorisme” te labelen. Dit gaf de binnenlandse diensten namelijk extra veel mogelijkheden in het onderzoek naar een bepaalde misdaad. Ook als het overduidelijk een verward persoon was die eigenlijk in een psychiatrische instelling thuishoorde.

De overheid, in ieder geval in de VS, maakt dus gebruik van de mogelijkheden binnen de wet om zo goed mogelijk onderzoek te doen bij ernstige zaken. Met middelen die daar niet voor bedoeld zijn. Maar hoe zit dit in Nederland? In mijn beleving is het hier één grote mistige wereld, waarin ikzelf in ieder geval totaal geen idee heb, hoe de Nederlandse overheid en onze veiligheidsdiensten omgaan met dergelijke gevallen. Daarom vond ik het ongelofelijk interessant en fijn om 2 personen van de AIVD te spreken, voor het eerst in mijn leven. (Althans, ik denk dat dit voor het eerst in mijn leven was.) Deze twee individuen gaven me het gevoel dat ze zeer prudent omgaan met de mogelijkheden binnen de wet. Maar hoe weten we dat zeker? Laten we in ieder geval zorgen dat er een onafhankelijke waakhond is die dit goed kan controleren.

De VS voert 9/11 op als reden voor extra veiligheidsmaatregelingen, die door de bevolking natuurlijk niet kónden worden geweigerd. Ook in Nederland is na 9/11 en verschillende aanslagen in Europa de wet scherper geworden ten faveure van veiligheid, ten koste van onze privacy. Maar mensen als Snowden komen daartegen in het verweer. Zijn die maatregelingen wel allemaal nodig? Leveren we niet veel te veel privacy in? En hoe komt het nu dat die maatregelingen in überhaupt nodig zijn? Al-Qaida gebruikte in haar retoriek in ieder geval altijd de inmenging van het Westen bij Arabische problemen. Terecht of onterecht, deze retoriek heeft veel mensen aangetrokken en tot veel ellende gezorgd in het Westen, waarvoor wij nu tot op de dag van vandaag merken dat we met minder vrijheid leven dan dat velen zouden willen.

Wat als de senaat van de VS in 1991 niet vóór ingrijpen had gestemd nadat “alternative facts” (ja, toen al) gebruikt waren om de publieke opinie in de VS te beïnvloeden.  Wat als er geen olie in Koeweit was geweest waar we met zijn allen van afhankelijk waren? Wat als we een economie hadden gehad, die helemaal niet van olie afhankelijk is?

Misschien hadden we dan nu geen referendum hoeven uit te schrijven over een mogelijkheid waarbij de overheid ons allen beter in de gaten kan houden. Of toch wel?