Steun ons en help Nederland vooruit

maandag 20 februari 2017

De meest ongemakkelijke verjaardag ooit

Zaterdag 4 februari was ik jarig en had ik de unieke kans om deze dag met 39 anderen in het Tropenmuseum te vieren! Weer of geen weer, verjaardag of niet, voor Routers is iedere eerste zaterdag van de maand nu eenmaal Routezaterdag.

Op deze bijzondere en toepasselijke plek spraken wij met verschillende sprekers over ons koloniale verleden. Wat betekent de term ‘koloniaal erfgoed’ nu eigenlijk? Onze eerste spreker, Riemer Knoop, trok direct de rol van musea in twijfel, die vaak worden gezien als één van de meest betrouwbare instituten en het toppunt van Westerse beschaving. Maar wat betekent het als een samenleving koloniaal erfgoed tentoonstelt in zo een belangrijk en monumentaal gebouw als het Tropenmuseum? Volgens Knoop: (1) Ik ben de baas en (2) ik vertel mijn verhaal. Maar wat geeft ons dit recht? En welk verhaal zouden deze volkeren hier zelf hebben verteld?

Dit lijkt het Rijksmuseum zichzelf ook te hebben afgevraagd. Met de tentoonstelling ‘Goede Hoop, Zuid-Afrika en Nederland vanaf 1600’ – die afgelopen week geopend is – stelt één van onze belangrijkste musea zich voor de uitdaging hoe de geschiedenis van Nederland met Zuid-Afrika te laten zien, zonder terug te vallen op dezelfde witte en eurocentrische tijdlijn die de meeste geschiedenisboeken nog steeds hanteren.

Hoewel wij intuïtief denken dat erfgoed gaat over ‘lang, lang geleden’; ons verleden dat wij proberen over te brengen aan volgende generaties, gaat erfgoed in wezen over onze toekomst. Met erfgoed vertellen we namelijk een verhaal en door te kiezen wat je tentoonstelt, kies je in feite welk verhaal je wilt vertellen. Hierdoor raken verhoudingen in de samenleving gefixeerd.

Emeritus hoogleraar Gloria Wekker spreekt in dit verband ook wel van ons culturele archief. Een term die verwijst naar de patronen die in onze kennis, houding en gevoel zitten en die bepaalt hoe wij naar zaken kijken en er over praten. Het feit dat Nederlanders eeuwenlang koloniale heersers zijn geweest en op een bepaalde manier naar gekleurde volken keken en daarover dachten, is volgens Wekker niet van de één op andere dag verdwenen. Onze gast Wim Manuhutu gaf in deze context een persoonlijk voorbeeld: een oudere mevrouw in zijn appartementencomplex vroeg aan hem in de lift of hij ‘voor de service’ kwam. Niet omdat hij een monteurstas en ditto uniform bij zich droeg, maar omdat hij zwart was.

Mij bekroop deze dag een gevoel van ongemakkelijkheid. Wat kan onze generatie hier nu mee doen? Moeten we ons schuldig voelen? Moeten we meer verantwoordelijkheid nemen voor de daden van onze voorouders? Met deze en soortgelijke vragen worstelden velen van ons. Spreker Wayne Modest verwoordde het mooi: “Het gaat niet om schuldgevoel op micro-niveau, maar om the bigger picture.” Het gaat om bewustwording en het aangaan van het gesprek met elkaar. En het ongemak moet je daarbij opzoeken. Want uiteindelijk wil je naar een fluïde samenleving die niet langer uitnodigt tot het denken in zwart-wit.