Steun ons en help Nederland vooruit

dinsdag 27 juni 2017

De Groene VVD’er

De lift stijgt zo hard dat je druk in je oren voelt. Binnen tien seconden op de 23ste verdieping. Dat gaat snel in de ABN-AMRO toren! Een beetje zoals in een Efteling attractie. Het gesprek ervoeren we ook als een rollercoaster. In twee uur zijn ongelofelijk veel onderwerpen langsgekomen die vakkundig en rustig met de 15 Routers werden besproken. Over zijn verleden bij de PvdA, het leven van een (top) ambtenaar, minister en bankdirecteur tot aan cruciale zaken waar we als samenleving in de toekomst aan moeten werken.

Gerrit Zalm begroet ons al in de ontvangsthal van het ABN-AMRO kantoor. Wij hebben hem uitgenodigd op zijn oude werk, en dus moet hij net als wij een visitepasje krijgen. Gezamenlijk gaan we in de lift naar boven, waarin hij verteld over het feit dat hij geen rijbewijs heeft. Hij heeft dus ook geen auto. Komt dit omdat hij zo Groen is? Nee, helaas. Jarenlang heeft hij zelf nauwelijks gereden, en bij navraag schijnt zijn vrouw toch de betere chauffeur te zijn.

Na wat eerste verwonderingen over het uitzicht over Amsterdam en de koffie te hebben ingeschonken gaan we zitten en vangen we het gesprek aan over Europa en de euro. Dat dit één van dé paradepaardjes van zijn bewindsperiode is, tast zijn kritische blik niet aan. Er is met name behoefte aan beter Europees toezicht, op onder andere de statistiek van landen en moet er een technocratische toezicht commissie komen die toeziet op de naleving van het Stabiliteits Groeipact. Het moet een commissie zijn en niet bij een persoon (bijv. een commissaris uit de Europese Commissie) komen te liggen aangezien een commissie onafhankelijker kan optreden, omdat die minder sterk verbonden is aan een land. Een mogelijke uitbreiding van de Eurozone stuit bij dhr. Zalm niet op bezwaren zolang er wordt voldaan aan de gestelde voorwaarden en het toezicht goed is.

Gedurende het gesprek worden veel verschillen stappen in zijn politieke carrière besproken. Hoe hij vanwege sociaaleconomische ergernissen bij de PvdA weg ging, om zich een aantal jaren later bij de VVD aan te sluiten. In de ogen van Zalm had D66 indertijd een slecht verhaal op sociaaleconomisch vlak. Tegenwoordig kan hij zich stukken beter vinden in het economische beleid dat D66 voorstaat, dat moet ook wel gezien een van zijn protegees hiervoor verantwoordelijk is binnen D66 (dhr. Koolmees).

Aan de hand van anekdotes legt hij uit hoe je het werk als Minister van Financiën zo goed mogelijk kunt doen. Zo kun je, wanneer een minister bij je komt met een verzoek om extra budget, bij een klein bedrag aangeven dat dit zo’n klein bedrag is dat de verantwoordelijk minister dit zelf wel kan oplossen op zijn begroting. Bij een groot bedrag kun je de bewindvoerder duidelijk maken dat dit zo’n groot bedrag is dat Financiën daar geen geld voor heeft. Mochten deze twee optie niet kunnen, dan wordt het tijd om creatief te zijn en iets te verzinnen waardoor je de minister wat ontregeld zodat die af moet wijken van het voorbereide verhaal.

De minister van Financiën heeft erg veel invloed (alleen al vanwege het feit dat het ambt meer juridische mogelijkheden heeft dan de andere ministersposten), volgens Zalm zul je na het minister-presidentschap daarom ook direct voor Financiën moeten gaan bij kabinetsonderhandelingen. Zijn eigen ministerschap was succesvol vanaf het begin. Hij had dan ook de ultieme voorbereiding met zijn achtergrond als ambtenaar bij Financiën, EZ en het CPB. Het trendmatig begrotingsbeleid ziet Zalm als een van zijn grootste verdiensten uit zijn carrière. Alhoewel dhr. Zalm door een hooggeplaatste dame werd verteld dat het nooit zou werken, wordt het begrotingsbeleid al 23 jaar op deze systematiek gebaseerd.

Interessant is zijn analyse hoe het fractievoorzitterschap, dat hij ook kort heeft uitgevoerd, verschilt van het ministerschap. Bij het eerste probeer je een kleine groep kleine zelfstandigen te managen, terwijl je als minister honderden ambtenaren hebt werken en op die manier eigenlijk een bedrijf aan het runnen bent.

Over de kwestie van Ayaan Hirsi Ali kwam is Zalm duidelijk, dit had nooit zo mogen lopen. Hij kan zich hier nog steeds kwaad over maken en vindt het ongehoord hoe er met Hirsi Ali is omgegaan.

Na zijn politieke carrière, gaat hij aan de slag in de bancaire sector. Die een stuk bureaucratischer blijkt te zijn dan de politiek. Over kritiek dat het vreemd zou zijn dat hij als oud-Minister van Financiën in deze sector ging werken, heeft hij een simpele retorische vraag als antwoord: Waarom zou je niet kunnen werken in een sector waar je ontzettend veel verstand van hebt?

Uit het gesprek blijkt dat Zalm trots is op de tijd die hij bij ABN-AMRO als bestuursvoorzitter heeft besteed. Het waren geen gemakkelijke tijden vanwege de Staatssteun, het in drieën moeten splitsen van het bedrijf en de financiële crisis. Toch legde hij uit dat politiek misschien wel zwaarder ofwel harder is, omdat het daar in een keer over kan zijn. Of hij niet liever minister had willen zijn tijdens de crisis? Een crisis is volgens Zalm inderdaad het mooiste wat je als minister mee kunt maken. Dat zijn inhoudelijk interessante tijd waarin veel mogelijk is en het ministerie Financiën nog belangrijker wordt. En tijdens voorspoed gaat de mentaliteit van mensen er niet op vooruit, men gaat mopperen op de dingen die beter hadden gekund.

Als CEO van ABN-AMRO is Zalm steeds meer gegrepen voor projecten die je kunt aanduiden onder het kopje ‘Maatschappelijk verantwoord ondernemen’. Als liberaal gelooft Zalm in de kracht van de maatschappij om problemen aan te pakken en op te lossen. Als bank moet je daar dan ook je aandeel in nemen. Vol passie spreekt hij over het feit dat de klimaat en de energie transitie bij de belangrijkste opgaven van de komende jaren horen. En dat een bedrijf als de ABN-AMRO daar ook aan mee hoort te werken. Naast klimaat ziet Zalm als echte VVD’er en voormalig minister van Financiën veiligheid en de overheidsfinanciën als grote uitdagingen voor de komende kabinetten. Als jonge D66’ers vragen we nog even naar het basisinkomen. Hier ziet Zalm weinig heil in.  

Voor als iemand van ons nog droomt over een baan als Minister van Financiën geeft hij ons nog een goede tip: Ga lekker als ambtenaar aan het werk bij het Ministerie van Financiën, doe nog iets aan algemene vorming zodat je wat breder geïnformeerd raakt, werk een paar jaartjes bij het CPB en voilà, je bent er klaar voor! Ach, het is alleen maar toevallig dat hij dit zelf op zijn CV heeft staan, toch?